Zvartnots Katedrali, ortaçağ Ermeni mimarisinin adeta göksel bir başyapıtı olarak Eçmiadzin (Vagharshapat) yakınlarında etkileyici bir kalıntı halinde duruyor. 7. yüzyılda Katolikos Nerses III Yapıcı önderliğinde inşa edilen katedral, Aziz Grigor Aydınlatıcı'ya adanmıştır. Benzersiz yuvarlak dış cephesi ve payandalarla desteklenip kubbe ile taçlandırılmış çok katlı iç düzeniyle Ermeni mimarisinde ayrıcalıklı bir konuma sahiptir.
Bizans ve Sasani topraklarına yönelik Müslüman Arap akınlarının yaşandığı çalkantılı dönemlerde Zvartnots Katedrali'nin inşasına 643 yılında başlanmıştır. Kaotik döneme rağmen katedral 652'de tamamlanıp kutsanmıştır. Yaklaşık 320 yıl ayakta kaldıktan sonra 10. yüzyılda çökmüştür; çöküşünün nedeni hâlâ tartışılmakta olup uzmanlar bunu ya bir deprem ya da yineleyen Arap akınlarına bağlıyor.
Bir zamanlar görkemli olan yapının kalıntıları 20. yüzyıla kadar gömülü kaldı; daha sonra kazılarla gün yüzüne çıkarıldı ve kısmen yeniden yapılandırıldı. Çokgen planlı katedral, çok sayıda sütunun oyulmuş kemerleri taşımasıyla ziyaretçilere eski görkeminin izlerini sunar. Kartal başlı başlık gibi ilginç heykelsi kalıntılar ana yapı etrafında yer alır ve Suriye ile kuzey Mezopotamya mimarisinin etkilerini yansıtır.
Sahada yer alan müze, kazılarda bulunan eserleri sergiler ve ortaçağ Ermeni mimarisiyle ilgili bilgilendirici panolar sunar. Ayrıca alan içinde Katolikos sarayının kalıntıları ve şarap presi ile taş tankların bulunduğu ortaçağ şaraphane kalıntıları da görülebilir.
Bugün Zvartnots Katedrali, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır ve dünyanın her tarafından gelen ziyaretçileri çeker. Ptghunk köyü yakınlarında, Erivan'a 17 km ve Eçmiadzin'e 4 km uzaklıktadır. Bu göksel başyapıtın kalıntılarını keşfetmek, Ermenistan'ın zengin mimari tarihine benzersiz bir yolculuk sunar.
