Akhtala kasabasına bakan bir uçurumun kenarında yer alan 10. yüzyıla tarihlenen Akhtala Manastırı, Pghindzavank olarak da bilinir ve Ermenistan'ın dini ile sanatsal mirasının etkileyici bir kale-manastır örneğidir. Üç tarafı derin kanyonlarla çevrili olan bu kompleks, Kiurikyan hanedanı döneminde inşa edilmiş ve ülkenin kuzeybatı bölgelerinin korunmasında hayati bir rol oynamıştır.
Akhtala Manastırı kompleksinde Aziz Astvatsatsin'e (Kutsal Tanrı Anası) adanmış ana kilise, bir şapel-mezarlıklı portiko, kale duvarları, 13. yüzyıla ait bir kule ve kapı, keşiş hücreleri, bir hamam ve diğer yapıların kalıntıları yer alır. Mekân, ana kilisenin iç duvarlarını, bölmelerini ve taşıyıcılarını süsleyen son derece sanatlı freskleriyle ünlüdür.
Manastırın orijinal adı Pghndzahank, bölgede bulunan zengin bakır yataklarına atıfta bulunuyordu. Modern adı Akhtala'nın ise "beyaz açıklık" anlamına geldiği düşünülen Türkçe/Türkik kökenli bir sözcükten türediği kabul edilir. 19. yüzyılın sonlarında Fransız arkeolog Jacques de Morgan Akhtala yakınlarında kazılar yapmış, 576 taş lahit ve M.Ö. 8. yüzyıla tarihlenen çeşitli kültürel eserler keşfetmiştir.
Kaleye gelince, Bronz ve Demir Çağı temelleri üzerine inşa edilmiş olup mavimsi bazalt ve kireç harcıyla örülmüş duvarlar ve kuleleri vardır. Stratejik konumu ve doğal savunma özellikleri, burayı Ermenistan tarihinin çalkantılı dönemlerinde önemli bir güç merkezi haline getirmiştir.
Bugün Akhtala Manastırı, Ermenistan'ın zengin dini ve sanatsal geçmişine ilgi duyan ziyaretçileri çeken önemli bir kültürel ve tarihî alan olmayı sürdürmektedir. Bu antik kale-manastırı keşfetmek, ülkenin tarihine, mimari ustalığına ve köklü inancına eşsiz bir pencere açar.
