Oud-Georgische wijntraditie

De kunst van het wijnmaken in Georgië is een reis terug in de tijd, over een periode van meer dan 8.000 jaar. Dit artikel verdiept zich in de oude traditie van Georgische wijnbouw, onderzoekt de historische wortels, traditionele werkwijzen en de unieke qvevri-methode die symbool is geworden voor dit rijke culturele erfgoed. Onmisbaar voor reizigers en wijnliefhebbers biedt dit stuk een diepgaande kijk op een traditie waarin geschiedenis, cultuur en vakmanschap nauw met elkaar verweven zijn.

De Georgische wijnbouw staat als bewijs van een blijvende traditie die meer dan 8.000 jaar teruggaat, zoals archeologisch bewijsmateriaal aantoont. De ontdekking van qvevri, grote eivormige aardewerken vaten, in neolithische nederzettingen in Oost-Georgië, daterend uit ca. 6.000 v.Chr., markeert het begin van deze historische reis. Deze vaten, centraal in de Georgische wijnbereiding, benadrukken een continuïteit van traditie die zowel zeldzaam als opmerkelijk is.

Een qvevri, ook bekend als churi in West-Georgië, is een emblematisch onderdeel van de Georgische wijncultuur. Deze grote, eivormige aardewerken vaten hebben een smalle bodem en een brede opening; men vermoedt dat de vroegste qvevri bovengronds werden bewaard. Gedurende millennia begroeven Georgische wijnmakers hun qvevri echter, waarbij alleen de rand boven de grond zichtbaar bleef. Deze praktijk is verwant aan het Georgische woord "kveuri", dat zoveel betekent als "iets dat diep in de grond gegraven is".

Verschillend van de kleiamphorae die elders worden gebruikt, dienen qvevri voor de vergisting, rijping en opslag van wijn en vertegenwoordigen ze een van de vroegste wijnbereidingstechnologieën. Moderne qvevri variëren van 100 tot 3.500 liter; de grootste exemplaren zijn groot genoeg om een persoon in te laten voor reiniging.

In 2013 erkende UNESCO het belang van qvevri-wijnbereiding en nam het op in de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. In 2021 kreeg de qvevri bovendien de status van Beschermde Geografische Aanduiding (BGA), waarmee Georgië wettelijk als oorsprongsgebied werd vastgesteld.

Het maken van qvevri is een ambacht dat van generatie op generatie wordt doorgegeven; veel qvevri die vandaag de dag in gebruik zijn, hebben een geschiedenis van tientallen of zelfs honderden jaren. De productie blijft een traditioneel ambacht, met enkele familiebedrijven in Kakheti, Imereti en Guria die zich specialiseren in het vervaardigen ervan. De vraag naar qvevri is groot, zowel binnen als buiten Georgië, vooral onder biologische en biodynamische wijnproducenten.

Het maakproces van qvevri is complex en tijdrovend: lokaal klei delven, reinigen, malen, vormen, opbouwen en bakken in ovens bij temperaturen van 1.000°C tot 1.300°C. Het gehele proces neemt weken in beslag en toont de toewijding en vaardigheid die in dit oude ambacht zitten.

In Georgië is de marani, of wijnkelder, de plek waar de magie van het wijnmaken plaatsvindt. Deze ruimte kan verschillende vormen aannemen — van een losstaand gebouw tot een grot uitgehouwen in een rotswand. In de marani worden qvevri meestal "geplant" in de grond, met hun randen boven het aardoppervlak. Deze kelders herbergen vaak qvevri in uiteenlopende maten, waardoor wijnmakers kunnen experimenteren met verschillende druivensoorten en vergistingstechnieken.

Wijnbereiding in qvevri volgt een proces dat grotendeels ongewijzigd is gebleven gedurende duizenden jaren. Dit omvat het reinigen van de qvevri, het traditioneel kneuzen van druiven en natuurlijke vergisting met inheemse gisten. Het proces toont een toewijding aan natuurlijk wijnmaken, met minimale interventie en een vertrouwen op de natuurlijke omgeving voor temperatuurbeheersing.

Hoewel Georgische wijnmakers diep respect hebben voor hun tradities, is er ook een sterke drang naar experiment en innovatie. Dit blijkt uit het verkennen van nieuwe druivensoorten, verschillende wijnbereidingstechnieken en het combineren van moderne apparatuur met traditionele methoden. Dergelijke experimenten getuigen van de dynamiek binnen de Georgische wijnbouw, waar traditie en vernieuwing in harmonie naast elkaar bestaan.

De Georgische marani herbergt een verscheidenheid aan traditionele gereedschappen en accessoires, waaronder avgardani, chapi, khapiri en anderen, elk met een specifieke functie in het wijnbereidingsproces. Deze instrumenten, vaak gemaakt van koper en hout, dienen niet alleen praktische doelen maar vertegenwoordigen ook het rijke culturele erfgoed van de Georgische wijnbouw.

Georgiës aanspraak om de bakermat van de wijn te zijn, wordt ondersteund door archeologische vondsten in Gadachrili Gora en Shulaveris Gora. Daar zijn aardewerken kruiken gevonden die dateren uit circa 5.980 v.Chr., met restanten van wijnachtige verbindingen en versierd met druivenmotieven. Deze vondsten, nabij Tbilisi, laten zien dat de oudst bekende wijn ter wereld afkomstig is uit dit kleine, historisch rijke land.

De rijke potterietraditie van Georgië heeft geleid tot een verscheidenheid aan wijnvaten, elk met hun eigen grootte, vorm en ornamentiek. De kvevri, het meest bekende vat, varieert sterk in capaciteit, van ongeveer 20 tot 10.000 liter. Naast kvevri gebruikt de Georgische wijnbouw ook diverse drinkvaten zoals chinchila, deda-khelada en dzhami, elk onderscheidend in vorm en gebruik.

De diepgaande invloed van wijn op de Georgische cultuur is ook terug te zien in de kunst. Door de millennia heen verschijnen motieven van druiventrossen, wijnranken en bladeren prominent, met name op gouden, zilveren en bronzen voorwerpen uit het derde en tweede millennium v.Chr. Deze kunstvoorwerpen, die de verwevenheid van wijnbouw en kunst illustreren, zijn te zien in het Staatsmuseum van Georgië, waaronder een gouden beker uit het 2e millennium v.Chr. en een cameo van Dionysus uit de klassieke oudheid.

Met de komst van het christendom in de 4e eeuw na Christus kreeg wijn een nieuwe dimensie in de Georgische cultuur. Wijn werd een integraal onderdeel van religieuze praktijken, met name bij de heilige communie. Het verhaal van Saint Nino, die een kruis droeg gemaakt van wijnrankenhout en een belangrijke rol speelde bij de bekering van Georgië tot het christendom, verstevigt de band tussen wijn en Georgische spiritualiteit.

Een opmerkelijke vondst in de Georgische archeologie is het bronzen beeld van een tamada uit de 7e eeuw, een traditionele Georgische toastmeester. Dit artefact, ontdekt in Vani in West-Georgië, benadrukt het sociale en ceremoniële belang van wijn in de Georgische cultuur. De rol van de tamada bij het leiden van banketten en festiviteiten, waarbij hij een evenwicht bewaart tussen genot en verantwoordelijkheid, vormt een uniek aspect van het Georgische sociale leven.

De Georgische wijnbouw, met haar rijke geschiedenis en tradities, vormt een uniek cultureel verschijnsel. De qvevri, als symbool van deze erfenis, blijft een vitaal onderdeel van de Georgische wijnbereiding en weerspiegelt een ononderbroken traditie die millennia overspant. Het verfijnde vakmanschap van qvevri-productie, het diverse palet aan traditionele vaten en de integratie van wijn in kunst, religie en dagelijks leven spreken boekdelen over de diepe wortels en betekenis van wijn in de Georgische samenleving.

Deze verkenning van de oude Georgische wijnbouw onthult een fascinerende mix van geschiedenis, cultuur en traditie. Van archeologische vondsten die het wijnmaken terugvoeren tot 6.000 v.Chr., tot het blijvende symbool van de qvevri en de artistieke en religieuze verwevenheid van wijn, toont Georgische wijnbouw een beschaving die de kunst van de wijnbereiding al duizenden jaren eerbiedigt en verfijnt. Als bestemming voor reizigers en wijnliefhebbers biedt Georgië een unieke en verrijkende ervaring, diep geworteld in zijn oude wijntradities.