Bogate dzieje gruzińskiego teatru nie mogą być opowiedziane bez podkreślenia znaczącej roli Teatru Państwowego w Telavi, dziś znanego jako Teatr Dramatyczny Vazha-Pshavela. Położony w sercu Telavi, w Kachetii, teatr zachwyca architekturą i charakterystycznymi witrażami. Wnętrza zdobi popiersie Vazha-Pshaveli oraz okazała dwupiętrowa wieża‑kościół z czasów króla Ereklego II, symbolizujące początek kultury wizualnej w Królestwie Kartli‑Kachetii w drugiej połowie XVIII wieku.
Historyczne korzenie Teatru Vazha‑Pshavela sięgają 1782 roku, kiedy król Erekle II poparł aspiracje młodych Gruzinów do założenia teatru w Telavi. W ten sposób narodził się Telawski Teatr Szkolny, na scenie którego wystawiono pierwsze profesjonalne spektakle w królewskim mieście.
Jednak w 1795 roku, podczas najazdu dowodzonego przez Agha Mohammed Khana, aktorzy Teatru Szkolnego z Telavi, pod przywództwem wybitnego aktora Machabeli, ruszyli na pole bitwy, by swym potężnym śpiewem zdezorientować perskich najeźdźców. Ich bohaterstwo w bitwie pod Krtsanisi, choć zakończone tragiczną śmiercią, stało się symbolem oporu i zostało uwiecznione w wierszu Lado Asatianiego.
To tragiczne wydarzenie spowodowało przerwę w życiu teatralnym Telavi trwającą pięćdziesiąt pięć lat. Niemniej teatr odrodził się około 1866 roku, wystawiając spektakle, które wkrótce odzyskały jego kluczową rolę w gruzińskim krajobrazie kulturalnym. Utworzenie stałego zespołu w 1880 roku dodatkowo ożywiło scenę w Telavi.
W kolejnych latach miejscowi profesjonaliści, wspierani przez twórców z Tbilisi, zaczęli przemieniać kulturalny pejzaż Telavi. Postaci takie jak Kote Marjanishvili, Barbare Jorjadze, Nato Gabunia i inni wzbogaciły repertuar teatru, czyniąc go centrum dla miłośników sceny.
W XX wieku Teatr Dramatyczny Vazha‑Pshavela kwitł, wystawiając spektakle w językach gruzińskim, rosyjskim i ormiańskim. Powstanie Telawskiego Teatru Państwowego w 1922 roku i nadanie mu statusu Teatru Narodowego w 1975 roku podkreśliły jego znaczenie kulturowe.
Dziś Teatr Dramatyczny Vazha‑Pshavela pozostaje świadectwem niegasnącego uroku gruzińskiego teatru — od epoki teatru króla Ereklego po współczesność. Jego dziedzictwo, wspieranie lokalnych talentów, promowanie artystycznej innowacji i pielęgnowanie tożsamości kulturowej sprawiają, że jest to jedno z najważniejszych miejsc kulturalnych Gruzji, przyciągające widzów różnorodnym i angażującym repertuarem.
