Starożytna gruzińska tradycja wytwarzania wina w qvevri to nie tylko praktyka kulinarna, lecz symbol kulturowy, który zyskał międzynarodowe uznanie. Ta metoda, głęboko zakorzeniona w gruzińskim dziedzictwie, polega na użyciu charakterystycznych jajowatych naczyń ceramicznych — qvevri — do fermentacji, dojrzewania i przechowywania wina. W 2013 roku ta wielowiekowa technika została doceniona na całym świecie, gdy UNESCO wpisało ją na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W artykule przybliżymy szczegóły procesu wytwarzania wina w qvevri, jego znaczenie kulturowe oraz miejsce tej tradycji na światowej scenie.
Sedno winiarstwa w qvevri
Winiarstwo w qvevri to żywa tradycja, szczególnie silna w gruzińskich wsiach. Społeczności te są strażnikami unikatowych odmian winorośli, niezbędnych do tego odrębnego procesu produkcji wina. Qvevri — jajowaty dzban gliniany — pełni kluczową rolę, służąc do fermentacji, leżakowania i przechowywania wina. Wiedza o wytwarzaniu tych naczyń oraz niuanse samego warzenia wina przekazywane są zwyczajowo z pokolenia na pokolenie, angażując rodziny, sąsiadów i przyjaciół. Ten wspólnotowy wymiar obejmuje cały proces, od zbiorów po produkcję wina.
Dzieci w tych społecznościach wprowadzane są w tradycję od najmłodszych lat — uczą się pielęgnacji winorośli, tłoczenia winogron oraz formowania i wypalania qvevri, obserwując starszych. Sam proces winiarski jest skrupulatny i oparty na naturalnych zasadach. Zaczyna się od tłoczenia winogron, a następnie do qvevri wlewa się sok wraz ze skórkami, szypułkami i pestkami. Naczynie jest szczelnie zamykane i zakopywane w ziemi, gdzie wino fermentuje przez pięć do sześciu miesięcy. Metoda ta jest praktykowana zarówno przez rolników, jak i mieszkańców miast, co świadczy o głębokim zakorzenieniu tej tradycji w codziennym życiu i kulturze Gruzji.
Uznanie UNESCO i jego wpływ
Ósmy międzyrządowy komitet ds. ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, który obradował w Baku, był przełomowym momentem dla tej gruzińskiej tradycji. To właśnie tam tradycyjna gruzińska metoda produkcji wina w qvevri została oficjalnie uznana przez UNESCO. To wyróżnienie nie tylko wzbudziło narodową dumę, lecz także było ważnym krokiem w międzynarodowej promocji gruzińskiego winiarstwa.
Uznanie to było efektem skoordynowanych działań gruzińskich rzeczniców kultury, w tym Ministra Kultury i Ochrony Zabytków Gruzji, Gurama Odisharia. Dedykowany zespół przygotował obszerną dokumentację oraz film dokumentalny w reżyserii Meraba Kokochashvili, przedstawiający proces wytwarzania wina w qvevri. Ta inicjatywa podkreśliła globalne znaczenie zachowania tak wyjątkowych praktyk kulturowych.
Qvevri — symbol gruzińskiego winiarstwa
Qvevri stanowi serce tej tradycji. To duże, amforopodobne naczynie z gliny, które tradycyjnie jest zakopywane do poziomu szyjki. Fermentacja w qvevri przebiega w sposób całkowicie naturalny, bez dodatku żadnych substancji odżywczych. Po zakończeniu fermentacji naczynie jest zamykane drewnianą pokrywą i uszczelniane gliną lub ziemią, pozwalając winu dojrzewać nawet do sześciu miesięcy. Ta metoda daje wina o charakterystycznym, żywym aromacie i pełnym smaku — prawdziwy dowód tradycyjnych gruzińskich technik winiarskich.
Promocja na świecie i znaczenie kulturowe
Promocja win z qvevri wykracza poza granice Gruzji. Na przykład gruzińskie wina z qvevri prezentowano na Artisan Wine Fair w Nowym Jorku. Wydarzenie to, stworzone przez francuską mistrzynię wina Isabelle Legeron, jest znaczącą platformą dla win naturalnych, organicznych i biodynamicznych. Na targach odwiedzający mieli okazję spróbować 13 odmian gruzińskich win naturalnych oraz poznać bogatą historię i kulturę ich produkcji. Taka międzynarodowa ekspozycja jest kluczowa dla pozyskania potencjalnych importerów i rozszerzania globalnej obecności gruzińskich win, szczególnie na strategicznych rynkach, takich jak Stany Zjednoczone.
Podsumowanie
Metoda winiarska w qvevri to więcej niż technika — to opowieść kulturowa, która rezonuje z gruzińskim duchem. Jej uznanie przez UNESCO nie tylko honoruje dawną praktykę, ale także otwiera możliwości jej ochrony i promocji na całym świecie. Gdy podróżnicy i miłośnicy wina odwiedzają Gruzję, spotykają tradycję, która uosabia istotę gruzińskiego dziedzictwa, oferując smak tak bogaty w historię, jak i w aromat.
