Katedra Nikortsminda, położona we wsi Nikortsminda w regionie Racha-Lechkhumi w Gruzji, jest znakomitym przykładem gruzińskiej architektury sakralnej. Wzniesiona w latach 1010–1014 na polecenie Bagrat III, pierwszego króla zjednoczonej Gruzji, katedra zachowała w dużej mierze swoją oryginalną strukturę, co czyni ją rzadkim świadkiem tamtej epoki. Fundamenty położono ku czci św. Mikołaja, dzięki czemu miejsce stało się kulturalnym centrum Racha Saeristavo, feudalnej jednostki administracyjnej tamtych czasów.
Projekt katedry odzwierciedla gruziński styl krzyżowo-kopułowy, z układem sześciu konch wpisanych w prostokąt. Elewacje z gładko ciosanego kamienia zdobią nieprzerwane arkady oraz bogato opracowane reliefy rzeźbiarskie. Narracyjne płaskorzeźby przedstawiają sceny biblijne, takie jak Przemienienie i Sąd Ostateczny, obok postaci świętych, stworzeń mitycznych i zwierząt. Kopuła, z dwunastoma oknami obramowanymi architrawami, spoczywa nad masywną bryłą, przechodząc z heksagonalnego bębna na okrągłą podstawę za pomocą sferycznych pendentywów, co wpuszcza do wnętrza obfite światło.
Wnętrze kryje pięć absyd wznoszących się ku kopule i osadzonych na wypukłych projekcjach w formie półfilarów. Freski z XVII wieku, uważane za szczyt gruzińskiej sztuki sakralnej, ukazują fundatorów katedry, lokalnych panów feudalnych oraz Archanioła Michała. Podczas prac konserwatorskich w 2012 roku odsłonięto wcześniej nieznane malowidła w okopconych przęsłach, autorstwa malarza Javakhadze. Delikatna kamieniarka wnętrza, ciągłe arkady i bogato rzeźbione elewacje świadczą o kunszcie gruzińskiej architektury.
Trzykondygnacyjna dzwonnica, wzniesiona w drugiej połowie XIX wieku, stoi obok katedry, dopełniając historycznego krajobrazu. Trwałe piękno Nikortsmindy i jej znaczenie historyczne zapewniły jej od 2007 roku miejsce na liście wstępnej UNESCO jako potencjalnego obiektu światowego dziedzictwa.
Katedra jest nie tylko dowodem średniowiecznego gruzińskiego rzemiosła, lecz także źródłem inspiracji dla poety Galaktiona Tabidze, który uwiecznił jej wielkość w wierszu 'Pochwała Nikortsmindy'. Pomimo drobnych renowacji, katedra pozostaje w dużej mierze nienaruszonym reliktem gruzińskiego dziedzictwa architektonicznego, zachwycając odwiedzających misternymi detalami i duchową aurą.
