Mury miejskie Tbilisi, skryte pod tętniącymi życiem ulicami miasta, stoją jako cichy świadek barwnej przeszłości Gruzji. Ulica Puszkina, rozchodząca się od Placu Wolności i nazwana na cześć słynnego Aleksandra Puszkina, skrywa część tego historycznego cudu. W 2012 roku, podczas prac remontowych, niespodziewane odkrycie przywróciło do światła fragment fortyfikacji datowany na XII–XIII wiek.
W trakcie wykopalisk odsłonięto także pozostałości kilku wież wraz z fragmentem muru o długości 110 m. Słynny gruziński kartograf Wakhushti Bagrationi Batonishvili uwiecznił istotę tych potężnych murów w atlasie z 1735 roku. Wielowarstwowa struktura muru odzwierciedla burzliwą historię Tbilisi — każda warstwa to świadectwo odporności miasta, które powstawało na nowo po kolejnych najazdach i zniszczeniach.
Aneksja przez Imperium Rosyjskie w 1801 roku była przełomowym momentem w dziejach murów i pociągnęła za sobą znaczne zniszczenia. Przetrwałe fragmenty często zostały zasypane pod rozwijającą się infrastrukturą miasta, ukryte pod nowo wytyczonymi drogami i budynkami.
Podczas wykopalisk z 2012 roku znaleziono również fragmenty glazurowanej ceramiki datowanej na XII wiek, co dodało kolejny istotny akcent do bogatej historii miasta. W odpowiedzi na pragnienie mieszkańców zachowania tego miejsca, władze miejskie przekształciły otoczenie w strefę dla pieszych z ciągami spacerowymi i mostkami. Dzięki temu zarówno lokalsi, jak i turyści mogą podziwiać unikatowy fragment przeszłości Tbilisi.
Spacerując po Starym Mieście, można dostrzec ślady dawnych murów miejskich. Od oryginalnych sekcji po odrestaurowane fragmenty — każdy z nich niesie własną opowieść. Twierdza Narikala, wzniesiona na grzbiecie Sololaki w IV wieku, rozbudowywana przez Umajjadów w VII wieku, a później przez króla Dawida Budowniczego (1089–1125), jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów systemu obronnego miasta.
Twierdza przeszła przez liczne fale zniszczeń i odbudów na przestrzeni stuleci. Niektóre jej odcinki zostały zasypane podczas rozbudowy miasta, ustępując miejsca nowym drogomm i zabudowie. Dziś mur ciągnie się od twierdzy Narikala, schodząc zboczami wzdłuż ulicy Dadiani na równiny. Fortyfikację można śledzić wzdłuż ulic Puszkina i Baratashvili, wijącą się przez różne zaułki aż do rzeki.
Ulica Puszkina dziś oferuje wyjątkową perspektywę na mur. Odkryte w 2012 roku fragmenty pochodzące z XI–XIII wieku zostały uważnie zabezpieczone. Mieszkańcy i turyści mogą oglądać te historyczne relikty z nowo wybudowanych promenad lub podejść bliżej, aby przyjrzeć się szczegółom pozostałości minionej epoki.
Mury miejskie Tbilisi, świadectwo odpornej przeszłości i żywej historii miasta, zapraszają do podążania ich śladami i odkrywania opowieści o najazdach, odrodzeniach i niezłomnym duchu.
